Od pierwszego zdjęcia RTG wykonanego podczas operacji (1896) przez C-arm (1950s), neuronavigację (1990s), O-arm Medtronic (2005), do śródoperacyjnego MRI i robotyki wspomaganej AI
Niemal od chwili odkrycia promieni X przez Röntgena (8 listopada 1895) chirurdzy chcieli używać ich śródoperacyjnie. Już w 1896 roku operacje ortopedyczne były wykonywane z pomocą RTG. Przez ponad 100 lat obrazowanie śródoperacyjne ewoluowało od statycznych kliszowych radiogramów przez fluoroskopię analogową, cyfrową, C-arm, 3D CT-like O-arm, do real-time MRI. Współczesna sala operacyjna jest pełna "oczu" - każde z nich dostarcza chirurgowi innego wymiaru informacji.
Zaledwie kilka tygodni po publikacji Röntgena, chirurdzy w Europie i USA zaczęli używać promieni X podczas operacji. Pierwsze śródoperacyjne RTG kości wykonano w szpitalu w Glasgow. Problem: czas ekspozycji 10-60 minut + stałe promieniowanie chirurga i pacjenta. Brak ochrony!
Doniesienia o uszkodzeniach skóry i "dermatitis radiologica" u chirurgów używających RTG śródoperacyjnie. Początki stosowania rękawic gumowych i fartucha ołowianego. Russell Reynolds opisuje "erythem radiologicum" u operatorów.
Wynalezienie ramienia C (C-arm) z intensyfikatorem obrazu (image intensifier, II) pozwala na ciągłe fluoroskopowe obrazowanie w czasie rzeczywistym podczas operacji. Koniec statycznych klisz - obraz "live" na ekranie monitorów. Standard w ortopedii, naczyniowej i urazówce przez następne 50 lat.
Cyfrowy detektor flat-panel (FPD) zastępuje intensyfikator obrazu. Wyższa rozdzielczość, mniejsze zniekształcenia geometryczne, niższa dawka (DSA - Digital Subtraction Angiography). Road-mapping w naczyniowej: obraz naczyń jako mapa tła podczas interwencji.
Roberts i wsp. (1986) pierwsi opisują "surgical navigation" - użycie danych przedoperacyjnych MRI/CT do nawigacji w czasie operacji. Lata 90. - pierwsze komercyjne systemy: StealthStation (Medtronic), VectorVision (BrainLab), Elekta. Neuronavigacja staje się standardem w neurochirurgii.
PoleStar N-10 (Odin Medical, Izrael) - niskopolowe MRI (0.15T) możliwe do użycia w OR. Instalacja w Brigham and Women's Hospital Boston. Radykalność resekcji guzów mózgu wzrasta. Problem: pełne przeorganizowanie OR do środowiska MRI-safe.
Medtronic wprowadza O-arm Surgical Imaging System - mobilny system rotacyjny pozwalający na śródoperacyjne skanowania 3D (CBCT-like) w sali operacyjnej. Rewolucja w chirurgii kręgosłupa: natychmiastowa weryfikacja położenia śrub pedikularnych. Integracja ze StealthStation.
Sale hybrydowe (hybrid OR) łączące pełne możliwości chirurgii naczyniowej z zaawansowanym angio/fluoroskopią (Siemens Artis Zeego, Philips Allura). EVAR (endovascular aortic repair) i TAVI pod bezpośrednią kontrolą fluoroskopową z pełnym zapleczem chirurgicznym.
Robotyczne systemy chirurgii kręgosłupa (Mazor X Stealth, ExcelsiusGPS) integrujące neuronavigację z robotyczną precyzją umieszczania śrub. AI-assisted segmentacja śródoperacyjna, augmented reality overlay. Śródoperacyjny cone-beam CT zintegrowany z angiografem jako standard w hybrydowych OR.