Protokół to nie tabelka dla formalności. To sposób, w jaki glikemia, czas od podania, aktywność, odpoczynek, CTAC, ruch i typ znacznika zamieniają się w wiarygodny obraz.
Dobry protokół ma utrzymać powtarzalność. Jeśli pacjent, czas uptake, aktywność, glikemia, CT i rekonstrukcja zmieniają się bez kontroli, to SUV zaczyna być bardziej nastrojem aparatu niż liczbą kliniczną.
Post, glikemia, leki, wysiłek, nawodnienie, ciepło, odpoczynek i cisza zależą od znacznika oraz wskazania.
Aktywność, godzina kalibracji, miejsce wkłucia i brak ekstravazacji są częścią jakości obrazu i SUV.
FDG, amyloid, tau, PSMA, DOTATATE i Rb-82 mają różne okna czasowe. Mieszanie ich to proszenie się o chaos.
Zakres skanowania, CTAC, czas na pozycję łóżka, bramkowanie i rekonstrukcja muszą pasować do pytania klinicznego.
Glukemia - najważniejszy parametr! Podwyższony poziom glukozy we krwi kompetuje z FDG o wychwyt przez GLUT1. Wysoka glukoza → niższy wychwyt FDG przez guzy → fałszywie niski SUV → pominięcie ognisk!
Kryteria glikemii:
Post: Minimum 4-6h na czczo, często stosuje się 6h. Woda niegazowana jest dozwolona i pomaga w nawodnieniu oraz opróżnieniu układu moczowego.
Bez wysiłku: Minimum 24h przed badaniem bez intensywnego wysiłku fizycznego. Aktywność mięśniowa → FDG w mięśniach → zakłócenie obrazu.
Uspokojenie i ciepło: Cicha, ciepła poczekalnia i ograniczenie mówienia często dają więcej niż późniejsze narzekanie na mięśnie. Leki uspokajające stosuje się tylko zgodnie z lokalną procedurą.
Czas oczekiwania po podaniu FDG:
Aktywność FDG:
Czas akwizycji: 1-3 min/pole widzenia (bed position), typowo 5-8 pozycji dla całego ciała (głowa-udo). Całkowity czas 15-30 min.
CT: Low-dose (30-60 mAs) do korekcji osłabienia (AC) lub diagnostyczne CT (100-200 mAs) z kontrastem dla pełnej diagnostyki.
Wskazania: Różnicowanie Alzheimer vs inne demencje, MCI (Mild Cognitive Impairment) progresja, padaczka (lokalizacja ogniska), guzy (FDG vs aminokwasowe).
Specyficzne przygotowanie:
Wzorzec hipometabolizmu AD: Tylno-ciemieniowo-skroniowy + precuneus + zakręt obręczy. Czołowy w FTD. Asymetryczny w LBD.
Protokół:
Interpretacja (CENTILOID): Skala 0-100+ (CL). CL <20 = amyloid negatywny, CL >30 = amyloid pozytywny. Obszary: czołowy, ciemieniowy, skroniowy, tylny obręcz, striatum.
Terapie antyamyloidowe: W wybranych ścieżkach kwalifikacji wymagane jest potwierdzenie patologii amyloidowej, np. metodą amyloid-PET albo badaniem płynu mózgowo-rdzeniowego, zgodnie z lokalnymi kryteriami.
Flortaucipir (Tauvid) - protokół:
Wzorzec Braak (I-VI):
Różnicowanie tauopatii: AD (symetryczny tylny), PSP (jądra podstawy, pień), CBD (asymetryczny), FTD-Pick (czołowo-skroniowy).
Wartości w tabeli traktuj jako edukacyjny szkielet. W realnej pracowni zawsze decyduje aktualna ChPL, procedura lokalna, typ skanera, masa pacjenta i cel badania.
| Badanie | Radiofarmaceutyk | Dawka | Post/Przygotowanie | Czas oczekiwania | Akwizycja |
|---|---|---|---|---|---|
| FDG-PET/CT onkologia | F-18 FDG | 3-5 MBq/kg | 6h post, glukemia <11, bez wysiłku 24h | 60 min | Całe ciało, 15-30 min |
| FDG-PET mózgu | F-18 FDG | 200-250 MBq | 6h post, glukemia <7, ciemna sala | 30-40 min | Głowa, 20 min |
| Amyloid PET | F-18 Florbetapir | 300-370 MBq | Brak specjalnych | 50 min (Amyvid) | Głowa, 20 min |
| Tau PET | F-18 Flortaucipir | 370 MBq | Brak specjalnych | 75-105 min | Głowa, 20 min |
| NET - Ga-68 DOTATATE | Ga-68 DOTATATE | 100-200 MBq | Odstawić analogi SST 4 tyg.! | 45-60 min | Całe ciało, 20-25 min |
| PSMA-PET prostata | F-18 PSMA-1007 | 300-360 MBq | Brak specjalnych. Nawodnienie! | 60-120 min | Głowa-udo, 20 min |
| Perfuzja serca Rb-82 | Rb-82 | 740-1480 MBq | 4h post, bez kawy/herbaty 24h | 2-3 min (T½=75s!) | Serce, 8-10 min (stress+rest) |
| Perfuzja serca NH₃ | N-13 NH₃ | 370-550 MBq | 4h post, bez kawy/herbaty | 3-4 min | Serce, 20 min (wymaga cyklotronu!) |
| F-18 DOPA - Parkinson | F-18 DOPA | 185-250 MBq | Odstawić levodopę 12h. Blok tarczycy (KCLO₄). | 90 min | Głowa, 30 min |
Grafika w hero pokazuje tablicę protokołów, a tu rozpisujemy ją na realny dzień pracy. To jest ten fragment, który robi różnicę między wiedzą z podręcznika a spokojną pracą przy pacjencie.
Jaki znacznik, jakie wskazanie, jaki zakres badania i czy potrzebne jest CT diagnostyczne z kontrastem?
Post, glikemia, leki, kofeina, analogi somatostatyny, ruch, nawodnienie i przeciwwskazania zależą od protokołu.
Liczy się aktywność w chwili podania, aktywność resztkowa, czas iniekcji, brak wynaczynienia i radioprotekcja.
Pacjent czeka w warunkach zgodnych ze znacznikiem: cisza dla mózgu, ciepło dla FDG, nawodnienie dla PSMA/FDG.
CTAC musi pasować do PET. Ruch między CT i PET, metal albo kontrast mogą zrobić artefakt, którego potem nikt nie chce adoptować.
Przed opisem warto sprawdzić jakość akwizycji, zgodność zakresu, glikemię, miejsce podania, NAC PET i ewentualne artefakty.
Glukemia >11 mmol/l obniża wychwyt FDG przez nowotwór - fałszywie ujemne wyniki. Insulina przed badaniem jest jeszcze gorsza - wzmaga wychwyt FDG przez mięśnie, wątrobę i tłuszcz brunatny.
Jeśli protokół przewiduje insulinę: potrzebny jest odpowiedni odstęp między insuliną a FDG oraz ponowna kontrola glikemii przed podaniem radiofarmaceutyku.
Tłuszcz brunatny (BAT): Aktywacja przez zimno lub stres daje wychwyt FDG w okolicach szyi, nadobojczykowych i przykręgosłupowych. Profilaktyka zależy od lokalnej procedury: ciepła poczekalnia, spokój, czasem interwencje farmakologiczne.
Aktywność mięśniowa to główna przyczyna artefaktów FDG-PET. Wychwyt FDG przez mięśnie szkieletowe może wynosić tyle samo co przez zmianę nowotworową - utrudniając interpretację.
Typy artefaktów mięśniowych:
Rozwiązanie: cisza i spokój przez cały czas oczekiwania, ciepły koc, ewentualnie diazepam.
Analogi somatostatyny: przy SSTR PET czas od ostatniej dawki zależy od preparatu długo- lub krótkodziałającego. Nie chodzi o ślepe odstawianie, tylko o świadome zaplanowanie badania.
Kortykosteroidy: mogą zmieniać obraz zapalenia i metabolizmu, więc warto odnotować dawkę oraz czas przyjęcia.
G-CSF: może wywołać intensywny wychwyt FDG w szpiku. Trzeba znać termin ostatniego podania, żeby nie pomylić stymulacji szpiku z patologią.
Levodopa: przy F-18 DOPA postępowanie zależy od wskazania i lokalnej procedury, bo leki dopaminergiczne mogą wpływać na interpretację.
Fizjologiczny wychwyt SSTR2: Trzustka (wysepki Langerhansa!), nadnercza, śledziona, wątroba, nerki mają naturalny wychwyt - nie mylić z NET.
Uncinate process trzustki: Bardzo wysoki fizjologiczny wychwyt w wyrostku haczykowatym - może imitować guza. Wymaga korelacji z CT.
Zróżnicowanie NET: Dobrze zróżnicowane zmiany często są SSTR+, a bardziej agresywne mogą mieć większy komponent FDG+. Dlatego czasem oba badania opowiadają różne części tej samej historii.
Odwrócona para (flip-flop): Niski stopień złośliwości = DOTATATE+, FDG-; wysoki stopień = DOTATATE-, FDG+. Ki-67 >20% → priorytet FDG.
To końcowe sito bezpieczeństwa i jakości. Jeżeli coś tu nie gra, obraz może wyglądać ładnie, ale odpowiedź kliniczna będzie słabsza.
Protokoły medyczne trzeba zawsze uzgadniać z lokalną procedurą i aktualną charakterystyką produktu. Poniższe źródła są dobrą bazą do nauki i aktualizacji działu.